سریال‌های ترکی؛ از سرگرمی تا سیاست

روف عنبر

امپراتوری عثمانیان ترکیه یکی از پر قدرت‌ترین امپراتوری‌های جهان بود که دایرۀ حکم‌رانی خود را از اروپا تا افریقا و قسمت زیاد آسیا پهن کرد و بر 72 ملت جهان حکم‌رانی داشت.

خط مش اصلی این امپراتوری، گسترش دین اسلام و قانون سیاسی_اجتماعی واحد بر مبنای اصول و ثقافت اسلامی بود. با این حال، عثمانیان موفق شدند تا دین اسلام را در بیش‌تری از نقاط جهان گسترش بدهند و همه را زیر یک فرهنگ و فرمان واحد بیاورند.

پس از سقوط و  فروپاشی امپراتوری عثمانیان، ترکیۀ جدید برای رسیدن به رویای کشور قدرت‌مند، موثر با روابط سیاسی و فرهنگی میان کشورهای منطقه به‌ویژه کشورهایی که در گذشته زیر اثر فرمان‌روایی ترک عثمانیه بود، صد سال تقلا کرد. این تقلاها در چند سال اخیر رنگ و رونق قابل ملاحظه به خود گرفت.

امروز اکثریت کشورهای جهان به‌ویژه کشورهای آسیایی چون افغانستان، هند، پاکستان، ایران، امارت متحد عرب، ترکیه را بر مبنای سریال‌هایی که از رسانه‌های دیداری‌شان به‌نشر می‌رسد، می‌شناسند و آشنایی خاص دارند. هم‌چنان تعداد کشورهای دیگر چون برما، اندونیزیا، اوزبیکستا، تورکمنستان و بخش‌های اوزبیک نشین شمال افغانستان این کشور را به اساس حکومت‌داری خوب و کمک‌‎‌رسانی‌های حزب پر طرفدار امنیت و توسعه که در راس آن طیب اردوغان رییس جمهور ترکیه قرار دارد، می‌شناسند.

اما این روزها، مردم افغانستان سریالی را به تماشا می‌نشینند که سراپا خشم و جنایت و آدم‌کشی‌ست. قیام، سریالی‌ست که قدرت و شکل‌گیری امپراتوری عثمانیان را نشان می‌دهد. درون‌مایۀ این سریال پر از قتل و کشت و کشتار است که دیدنش برای کودکان از حیث روانی صدمۀ بزرگ می‌زند. از این که چندین سال پیاپی در این خاک جنگ‌های شدید جریان دارد و همۀ مردم این خاک را به گونه‌ای عقده‌مند و خشم‌گین تربیت کرده است، بازار این سریال در کشور گرم است. اما، بر ماست تا از آدرس رسانه‌ها، اخلاق و انسانیت و مهربای را در جامعه ترویج کنیم. رسانه‌های دیداری افغانستان به دنبال درآمد هنگفت از آدرس نشر این نوع سریال‌هاست. دولت ترکیه برای نهادینه کردن و شناختاندن فرهنگ خود و بازی کردن سیاست‌های خارجی از این روش‌ها ستفاده می‌کند.

سریال‎‌های ترکی بر اساس آمال و آرزوهای مردم ترکیه ساخته می‌شود تا آن‌ها به رویای زنده‌گی اروپایی که در سر دارند، برسند. فرهنگ ترکیۀ جدید با فرهنگ افغانستان که در جریان این همه جنگ و تاخت و تازهای کشور گشایانه‌ی تاریخی هنوز هم فرهنگ اصیل خود را به شکل نسبی حفظ کرده است، هیچ ربطی ندارد. .

در سال 2012 سریالی زیر نام «عشق ممنوع» که با ژانر عاشقانه در ترکیه تولید شده بود، با دوبلۀ فارسی از یک رسانۀ دیداری افغانستان به نشر رسید. این سریال داستان عشق یک جفت جوان را به نمایش گذاشته بود، نقش بهلول را در این سریال هنرپیشۀ مشهور ترکیه کیوان تاتلیتغ که او را برت بیت ترکیه نیز می‌گویند، بازی کرده بود. بهلول عاشق دختری به نام بِتر است، بتر خانم کاکای بهلول است. این دو جفت در تمام سریال به عشق ممنوع خود ادامه می‌دهند. هرچند سانسور بیش از حد، سریال را ناقص کرده بود، با آن هم شورای علما پس از نشر چند قسمت این سریال واکنش نشان دادند و درخواست متوقف کردن آن را کرده بودند. حتا سخن‌ها به بستن دروازۀ رسانۀ نشر کننده رسیده بود.

زنده‌باد تولسی

در ولایت فاریاب دختری به جرم فرار از منزل دست‌گیر شده. دختر در جواب بازجویی پولیس گفته بود: در فلان سریال دیدم که دختر با پسر از منزل فرار می‌کنند و به زنده‌گی رویایی خود دست میابد. سال‌هایی که سریال هندی «زمانی خشو هم عروس بود» را مردم به تماشا می‌نشستند، همه از زنده‌گی عادی خود مانده بودند. مردم به حدی به این  سریال اعتیاد پیدا کرده بودند که از زنده‌گی و روزمره‌گی چیزی نمی‌دانستند. اتفاقی که در زمان نشر سریال افتاده بود از اتفاقات عجیب سال به شمار می‌رفت. دزدان پس از دزدی اموال یک منزل در کابل روی دیوار آن نوشته بودند «زنده باد تولسی»

چندی پیش سریالی به نام وادی گرگ‌ها صفحۀ رسانه‌های ما را پر کرده بود. این سریال ترکی با ژانر جنگی بر مبنای سیاست‌های استخباراتی جهان در ترکیه ساخته شده بود. دل‌گرمی جوانان نو جوانان و کودکان ما نسبت به این سریال به حدی بود که با نام شخصیت‌های این سریال هم‌دیگر را صدا می‌زدند. از طرز پوشش‌ گرفته تا شیوۀ به قتل رساندن را از آن می‌آموختند. تاثیرات روانی این سریال به پیمانه‌یی بر زنده‌گی مردم سایعه افگنده بود که منجربه قتل چندین انسان به دست نزدیکان‌شان شد. یکی از نمونه‌های بارز تاثیر این سریال بر روان کودکان‌مان جهانی شده بود و تولید کننده‌گان از این اتفاق شوکه شدند و در آخر از مردم افغانستان رسمن عذرخواهی کردند. در ولایت بلخ یک کودک با تقلید از این سریال برادر خود را حقله‌آویز کرد و به قتل رساند. کودک در جواب بازرس پولیس گفته بود که در سریال وادی گرگ‌ها، پولاد علم‌دار اسکندر را همین‌گونه حلقه‌آویز کرد، من هم خواستم این کار را بکنم. در آخر سخنان خود افزوده بود که برادرم کجاست و کی بر می‌گردد؟

در عموم، سریال‌های ترکی فرهنگ اصیل و بی‌مانند ما را از ما گرفته و دچار توهم و رویای‌های تحقق‌ناپذیر می‌کند. جوانان و نوجوانان ما را تنبل و بی‌سواد به بار ‌آورده و زنان را به شیوۀ وحشت‌ناکی از زنده‌گی روزمره‌گی دور کرده است. پخش این سریال‌ها در امر عادی‌سازی خشونت، قتل و تجاوز کمک می‌کند.

سینمای بی‌پول

بخش اعظم درآمد و معیشت زنده‌گی مردمان ترکیه و هندوستان‌ را تولیدات فیلم و سریال آن تشکیل می‌دهد. این کشورها در تولید فیلم و سریال از موقعیت و پس‌منظر زیبای کشور خود بیش‌ترین استفاده را برده  اند. از همین‌رو، فیلم و سریال‌های این کشورها دیدنی و دل‌نشین استند. سرمایه‌گذاری سرمایه‌داران این کشورها باعث پویایی و رشد سینمای کشورشان شده است. اما در افغانستان از این‌که مردم به فرو بردن لقمه‌های جویده عادت کرده‌اند، تولید فیلم و سریال شکل ناباور روبه سقوط است.

از این‌که درصدی تولیدات فیلم و سریال درکشور بسیار پایین است و از لحاظ کیفیت آمار بد دارد. حکومت و سرمایه‌داران هیچ توجهی به این مهم نمی‌کنند.

هند و ترکیه از آدرس تولیدات سینمایی به اقتصاد بزرگی دست یافته اند. این کشورها مردمان اکثریت مناطق آسیا را مجبور به تماشای سریال و فیلم خود کرده‌اند. برای نشان دادن قدرت سیاسی، درس اخلاق، بازاریابی و تربیت مردم با روحیۀ وطن‌دوستی از این فرایند به عنوان یک راه خوب برای رسیدن به‌ اهداف بزرگ استفاده می‌کنند. رسانه و سینما قدرت تغییر یک جامعه را دارد، به شرط آن‌که توجه صورت گیرد و دولت‌مردان به این مهم ارزش قایل شوند.

 

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن